Typy kolagenu – występowanie i funkcje. Który typ suplementować?

Naukowcy wyizolowali i opisali 29 typów kolagenów, a w ciele człowieka dominują typ I, II i III. Typ I odpowiada głównie za wytrzymałość tkanek, typ II za ich odporność na przeciążenia mechaniczne, a typ III za elastyczność.

Kiedy wybierasz suplement diety, nie kieruj się typem kolagenu. Efekty suplementacji nie zależą od tego, czy wybierzesz kolagen typu 1, 2 czy 3. Polecam kolagen z peptydami, które zostały przebadane pod kątem wpływu na urodę lub stawy.

Kolageny fibrylarne 

Około 90% białek kolagenowych, które występują w organizmach zwierząt, to kolageny fibrylarne. Do tej grupy zaliczamy kolageny typu I, II, III, V, XI, XXIV oraz XXVII. Ich cechą wspólną jest długi centralny potrójny heliks [1]. Oznacza to, że w strukturze kolagenów fibrylarnych występują trzy skręcone ze sobą łańcuchy białkowe. Dzięki takiej budowie kolagen jest odporny na uszkodzenia mechaniczne i rozciąganie.

W organizmie człowieka dominują kolageny typu 1, 2 i 3. Poniżej wyjaśniam Ci, gdzie występują oraz jaką rolę pełnią.

Kolagen typu 1

Kolagen typu I jest najbardziej rozpowszechniony w organizmie. Stanowi główny składnik kości, więzadeł, ścięgien, skóry oraz rogówki. Odpowiada przede wszystkim za wytrzymałość tkanek na rozciąganie oraz za sztywność kości [1].

Kolagen typu 2

Kolagen typu II to główny składnik tkanki szklistej, chrząstki i nabłonka rogówki [1]. Utrzymuje integralność strukturalną tkanki i zapewnia jej odporność na obciążenia mechaniczne [2].

Kolagen typu 3

Kolagen typu III jest obecny w skórze, naczyniach krwionośnych i narządach wewnętrznych, np. wątrobie, płucach i śledzionie. Często współwystępuje z typem I. Nadaje elastyczność i odpowiada za przebudowę tkanek po urazach [1] [3].

Pozostałe kolageny fibrylarne

Pozostałe kolageny fibrylarne występują:

• kolagen typu V – w kościach, skórze i rogówce,
• kolagen typu XI – w chrząstce, ciele szklistym, dysku międzykręgowym, rogówce,
• kolagen typu XXIV – w kościach i rogówce,
• kolagen typu XXVII – w chrząstce [1] [4].

Te kolageny występują w naszych organizmach w mniejszych ilościach, dlatego ich dokładne funkcje nie są tak dobrze zbadane, jak kolagenów typu I, II i III. Wiemy jednak, że typ V i XI rozpoczynają proces fibrylogenezy, czyli tworzenia włókien kolagenu [1].

Kolageny niefibrylarne

Kolageny niefibrylarne nie tworzą długich włókien, takich jak kolageny fibrylarne. Ta grupa obejmuje:

• kolageny błon podstawnych (kolagen typu IV), 
• kolageny tworzące mikrowłókna (kolageny typu VI, XXVIII, XXIX)
• kolageny tworzące tzw. włókna kotwiczące (kolagen typu VII)
• kolageny tworzące heksagonalne układy sieciowe (kolageny typu VIII i X)
• kolageny FACITs (kolageny typu IX, XII, XIV, XVI, XIX, XX, XXI, XXII i XXVI)
• kolageny zawierające domeny transbłonowe MACITs (kolageny typu XIII, XVII, XXIII, XXV),
• kolageny multipleksy (kolageny typu XV, XVIII) [1] [4].

Chociaż te kolageny są mniej rozpowszechnione niż kolageny fibrylarne, to pełnią w organizmie wiele ważnych funkcji, m.in. budują błonę podstawną naczyń, utrzymują integralność tkanek i stabilizują mięśnie szkieletowe.

Jaki typ kolagenu występuje w skórze?

W skórze dominuje kolagen typu 1, ale proporcje typów kolagenu zmieniają się wraz z wiekiem. W młodej skórze kolagen typu I stanowi 80%, a kolagen typu 3 – 15% [5]. Z wiekiem zmniejsza się ogólna ilość kolagenu w skórze, lecz w przypadku kolagenu typu III tempo spadku jest wyższe [6].

Co więcej, przy urazach skóry wzrasta przede wszystkim zawartość kolagenu typu 1. W procesach gojenia jako pierwszy pojawia się kolagen typu 3, ale potem organizm syntezuje więcej kolagenu typu 1, który ostatecznie dominuje ilościowo. Blizny przerostowe charakteryzują się nadmierną akumulacją kolagenu typu I [6].

Typ kolagenu w suplementach diety – czy ma znaczenie?

Nie, typ kolagenu w suplementach diety nie ma większego znaczenia. Są inne, ważniejsze właściwości kolagenu, na które warto zwrócić uwagę. Polecam Ci przede wszystkim przebadane peptydy. To krótkie łańcuchy białkowe, które powstają w wyniku hydrolizy. 

Producenci surowców kolagenowych często wykorzystują własne metody hydrolizy, które są objęte tajemnicą handlową. Dzięki nim powstają biopeptydy z unikalnym profilem aminokwasowym. 

Kiedy stosujesz niemarkowy hydrolizat, organizm może zużyć go na różne sposoby, ponieważ sam decyduje, do czego w danym momencie najbardziej potrzebuje kolagenu. Bioaktywne peptydy mogą wchłaniać się do krwiobiegu w niezmienionej formie, która wpływa na to, jaką rolę odegrają w Twoim ciele. To ważne, jeśli stosujesz kolagen w konkretnym celu, np. żeby poprawić kondycję skóry.

Ponadto określone peptydy mogą stymulować komórki (np. fibroblasty w skórze) do wzmożonej produkcji kolagenu, dlatego że „udają” produkty jego rozpadu. Dla organizmu jest to informacja, że utracił dużo kolagenu, tak więc zwiększa syntezę, aby utrzymać równowagę.

Działanie niektórych peptydów potwierdzają wyniki badań naukowych. Przykładowo suplementacja bioaktywnych peptydów kolagenowych VERISOL® F w badaniu przyczyniła się do redukcji zmarszczek wokół oczu o 15%, a także do poprawy elastyczności skóry [7]. Peptydy VERISOL® F znajdziesz  w suplementach diety Ysto Collagen Your Skin, Ysto Collagen Smart lub Levann „jA” Skin Collagen, które dla Ciebie zrecenzowałam.

Skąd opinia, że kolagen na stawy typu 2 to najlepszy wybór?

Opinia, według której na stawy jest najlepszy kolagen typu 2, wzięła się stąd, że to właśnie typ 2 stanowi główne białko kolagenowe chrząstki stawowej.

Jednak wiele peptydów kolagenowych, które według badań pomagają w redukcji dyskomfortu związanego ze stawami, to kolageny typu 1 i 3. Jako przykłady mogę wskazać PEPTAN® B [8], NatiCol® [9] oraz COLLinstant® [10].

Moim zdaniem to właśnie wyniki badań najbardziej pomagają wybrać dobry kolagen. Dotyczy to zarówno kolagenów, których głównym celem jest wsparcie stawów, jak i kolagenów „urodowych”.

Jeśli szukasz konkretnych suplementów, przygotowałam dla Ciebie ranking kolagenów do picia.

Jak organizm produkuje kolagen?

Organizm wytwarza kolagen w procesie syntezy białek. W tym celu wykorzystuje aminokwasy, głównie glicynę, prolinę i hydroksyprolinę, które syntezuje samodzielnie lub pozyskuje z pożywienia. Proces produkcji kolagenu rozpoczyna się w fibroblastach, gdzie komórki tworzą łańcuchy aminokwasów, które łączą się w prokolagen.

Tutaj właśnie cenną rolę mogą odegrać bioaktywne peptydy. Organizm traktuje je jako produkty rozpadu kolagenu, czyli znak, że traci dużo białek kolagenowych. W takiej sytuacji stara się wyrównać ich poziom, dlatego zaczyna produkować więcej kolagenu.

Aby prokolagen mógł przekształcić się w kolagen właściwy, niezbędna jest witamina C – dostarcza enzymom elektrony, które biorą udział w hydroksylacji proliny i lizyny [11]. Dzięki temu dochodzi do stabilizacji potrójnej helisy kolagenu.

Około 25 roku życia aktywność fibroblastów zaczyna spadać, dlatego ilość kolagenu w organizmie się zmniejsza. Na tempo tego procesu wpływają uwarunkowania genetyczne i hormonalne, a także styl życia. Stres, ekspozycja na promieniowanie ultrafioletowe i toksyny przyspieszają rozpad włókien kolagenowych [3].

Naturalne źródła kolagenu – produkty bogate w glicynę i prolinę

Jeśli chcesz włączyć do swojej diety naturalne źródła kolagenu, polecam produkty z glicyną i proliną. To aminokwasy, z których nasz organizm może syntezować własny kolagen. Szukaj ich przede wszystkim w: żelatynie spożywczej, skórkach wieprzowych i rybach [12-13]. Unikaj wysoko przetworzonych produktów, m.in. parówek i hamburgerów, które mają dużo potencjalnie szkodliwych dodatków, np. konserwantów.

W tym miejscu mam dobrą wiadomość dla wegan. Wprawdzie sam kolagen nie występuje w roślinach, ale prolina i glicyna już tak. Znajdziesz je np. w białku sojowym, tofu, nasionach słonecznika i orzeszkach ziemnych [12-13].

Zadbaj też o to, aby w Twojej diecie nie zabrakło witaminy C, która wspomaga produkcję kolagenu. Znajdziesz ją przede wszystkim w papryce, brukselce, rokitniku, czarnych porzeczkach i owocach dzikiej róży [11].

Więcej informacji na temat diety bogatej w kolagen przedstawiłam w artykule: W czym jest najwięcej kolagenu? – 10 źródeł aminokwasów kolagenowych.

Podsumowanie

W organizmie człowieka dominują kolageny typu 1, 2 i 3. W skórze występuje przede wszystkim typ 1, natomiast w stawach typ 2. Jednak jeśli chcesz suplementować kolagen, nie kieruj się typem kolagenu. Stosujesz suplement, żeby dostarczyć organizmowi aminokwasów do budowy własnego białka kolagenowego, a kolageny typu I, II i III zawierają te same aminokwasy.

W badaniach naukowcy potwierdzili liczne efekty suplementacji bioaktywnych peptydów kolagenowych. Stymulują one organizm do większej syntezy kolagenu i mogą być wykorzystywane  w konkretnych celach, np. dla stawów [8-10].

Organizm sam syntezuje kolagen, ale z wiekiem wytwarza go coraz mniej. Aby utrzymać dobry poziom kolagenu, możesz stosować suplementy oraz prowadzić zdrowy tryb życia. Zadbaj szczególnie o dietę. Jedz produkty, które zawierają dużo aminokwasów kolagenowych oraz witaminę C.

FAQ – pytania o typy kolagenu

Źródła

Rozwiń źródła:

1. Czubak K.A., Żbikowska H.M. „Struktura, funkcja i znaczenie biomedyczne kolagenów”, Annales Academiae Medicae Silesiensis 2014;68(4):245–254.
2. Karsdal, Morten & Leeming, D.J. & Henriksen, Kim & Bay-Jensen, A.-C. (2016). Biochemistry of Collagens, Laminins and Elastin: Structure, Function and Biomarkers. 
3. Nowicka-Zuchowska, A., & Zuchowski, A. (2019). Kolagen – rola w organizmie i skutki niedoboru.
4. Banaś, M., & Pietrucha, K. (2009). Typy i struktura białka kolagenowego. Zeszyty Naukowe Politechniki Łódzkiej. Chemia Spożywcza i Biotechnologia, 73: 93–103.
5. Reilly, David & Lozano, Jennifer. (2021). Skin collagen through the lifestages: importance for skin health and beauty. Plastic and Aesthetic Research. 8. 10.20517/2347-9264.2020.153. 
6. Cheng, Wang & Yan-hua, Rong & Fang-gang, Ning & Guo-an, Zhang. (2011). The content and ratio of type I and III collagen in skin differ with age and injury. African Journal of Biotechnology. 10. 2524-2529. 
7. Oesser, S.; Schunk, M.; Proksch, E.: Positive effect of fish-derived Bioactive Collagen Peptides on skin health. International Journal on Nutraceuticals, Functional Foods and Novel Foods, 2020. 
8. Jiang, J., et al. (2014). Collagen peptides improve knee osteoarthritis in elderly women: A 6-month randomized, double blind, placebo-controlled study. Agro Food Industry Hi Tech, 25.2: 19-23.
9. Lacey, S.; et al. Effect Size Statistics to Inform an Exploratory Analysis of a Double-Blinded, Randomised, Placebo Controlled Pilot Clinical Study to Evaluate the Efficacy of Naticol®, Specific Fish Collagen Peptides to Alleviate Symptoms of Osteoarthritis in the Knee. Juniper Online Journal of Case Studies, 2019, 10.2: 30-37.
10. Carrillo-Norte, J. A., Gervasini-Rodríguez, G., Santiago-Triviño, M. Á., García-López, V., & Guerrero-Bonmatty, R. (2025). Oral administration of hydrolyzed collagen alleviates pain and enhances functionality in knee osteoarthritis: Results from a randomized, double-blind, placebo-controlled study. Contemporary Clinical Trials Communications, 43, 101424.
11. Janda K., Kasprzak M., i Wolska J., Witamina C – budowa, właściwości, funkcje i występowanie, „Pomeranian Journal of Life Sciences”, 2015, t.61, s. 419–425.
12. Glycine Rich Foods, USDA Nutrient Database, SR28.
13. Proline Rich Foods, USDA Nutrient Database, SR28.